Sorry, this entry is only available in Ўзбекча. For the sake of viewer convenience, the content is shown below in the alternative language. You may click the link to switch the active language.
Otlarda birlik va ko’plik (Singular and Plural nouns)
✳️ Ingliz tilida otlarning birlik va koʻplik shakllari mavjud bo’lib, birlikdagi ot (singular noun) bitta shaxs yoki buyumni ifodalaydi. Birlikdagi sanaladigan ot oldidan bir yoki biror bir ma’nosida a/an noaniq artikli ishlatiladi. Koʻplikdagi ot (plural noun) ikki va undan ortiq shaxs yoki buyumni ifodalaydi.
✳️Otlarning koʻplik shakli bir necha yoʻllar orqali hosil qilinadi:
1️⃣ Umumiy qoidaga ko’ra otlarning koʻplik shakli otga -s/es qoʻshimchasini qoʻshish bilan yasaladi. Bunda birlikdagi ot oldidan keluvchi a/an noaniq artikli tushib qoladi.
▫️a book ➡️ two books
▫️a bus ➡️ some buses
2️⃣ Agar ot y harfi bilan tugagan va undan oldingi harf unli harf (a, o, u, e, i) boʻlsa, bunday otlarning koʻplik shakli ham -s qoʻshimchasini qoʻshish orqali yasaladi.
▫️a boy ➡️ two boys
▫️a key ➡️ two keys
▫️a way ➡️ two ways
▫️a day ➡️ some days
⚠️ Agar ot y harfi bilan tugab, undan oldin undosh harf kelgan boʻlsa, y harfi i harfiga oʻzgaradi va keyin –es qoʻshimchasi qoʻshilad ▪️undosh harf + y ➡️ i + es:
▫️ a lady ➡️ two ladies
▫️a copy ➡️ two copies
▫️a secretary ➡️ two secretaries
3️⃣ sh/ -ch/ -ss/ -x/ -o/ -s harflari bilan tugagan otlarning koʻplik shakli ularga –es qoʻshimchasini qoʻshish bilan yasaladi.
▫️a dish ➡️ two dishes
▫️a dress ➡️ two dresses
▫️a tomato ➡️ two tomatoes
▫️a watch ➡️ two watches
▫️a box ➡️ two boxes
▫️a bus ➡️ two buses
⚠️ Ammo ingliz tiliga yunon va lotin tilidan kirib kelgan photo/piano/disco etc. soʻzlarining koʻplik shakli umumiy qoidaga koʻra yasaladi.
▫️a photo ➡️ two photos
▫️a piano ➡️ two pianos
▫️a video ➡️ two videos
▫️a disco ➡️ two discos
▫️a studio ➡️ two studios
▫️a kilo ➡️ two kilos
4️⃣ Agar ot -f/ -fe harflari bilan tugagan boʻlsa, koʻplik shaklida -s qoʻshilganda koʻrinishi -ves ga oʻzgaradi.
▫️ a shelf ➡️ two shelves
▫️a knife ➡️ two knives
▫️a loaf ➡️ two loaves
▫️a thief ➡️ two thieves
⚠️ Ammo quyidagi otlarning koʻplik shakli umumiy qoidaga koʻra yasaladi.
▫️ a chief ➡️ two chiefs
▫️a roof ➡️ roofs
▫️a safe ➡️ two safes
▫️a handkerchief ➡️ handkerchiefs
5️⃣ Ba’zi otlarning koʻplik shakli qoʻshimcha qoʻshilmasdan oʻzakda oʻzgarish roʻy berishi bilan yasaladi:
▫️ a man ➡️ two men
▫️a woman ➡️ two women
▫️a child ➡️ two children
▫️an ox ➡️ some oxen
▫️a foot ➡️ two feet
▫️a goose ➡️ two geese
▫️a mouse ➡️ some mice
▫️a tooth ➡️ two teeth
6️⃣ Ba’zi otlarning koʻplik va birlik shakllari bir xil:
▫️ a deer ➡️ some deer
▫️a sheep ➡️ some sheep
▫️a fish ➡️ some fish
▫️an aircaft ➡️ some aircraft
▫️a fruit ➡️ some fruit
▫️a salmon ➡️ some salmon
7️⃣ Qoʻshma otlarning koʻplik shakli ikkinchi otga koʻplik qoʻshimchasini qoʻshish bilan yasaladi.
▫️a toothbrush ➡️ some toothbrushes
▫️ a schoolboy ➡️ some schoolboys
⚠️ Chiziqcha bilan yoziladigan qoʻshma otlarda koʻplik shakli quyidagicha hosil boʻladi:
▫️ a custom-house two custom-houses
▫️a man-of-war ➡️ two men-of-war
▫️a hotel-keeper ➡️ two hotel-keepers
▫️a mother-in-law ➡️ mothers-in-law
✳️ Ingliz tilida har doim koʻplikda qoʻllaniladigan otlar (ba’zi darslikdarda mazkur otlar sanalmaydigan ot sifatida ham ko’rsatilgan) mavjud boʻlib, ular juft qismdan iborat predmetlardir (trousers/jeans/scissors/pyjames/glasses etc.). Bu otlar gapda qoʻllanganda koʻplikdagi fe’l va koʻplikdagi olmoshni talab qiladi.
🔸These trousers don’t fit me .
🔸Where are my scissors ? I can’t find them.
⚠️ Eslatma: Yuqoridagi otlar oldidan a pair of… (bir juft) soʻzini qoʻllashimiz mumkin. Bunday holatda ular birlikdagi otlar sifatida qoʻllaniladi va gapda birlikdagi fe’l hamda olmoshlar qoʻllanadi.
▪️These/those + doim koʻplikda qoʻllanuvchi ot + are/do
▪️A/this + pair of + doim koʻplikda qoʻllanuvchi ot + is/does
🔸These jeans don’t fit me
🔸This pair of jeans doesn’t fit me.
✳️ Quyidagi otlar ingliz tilida faqat koʻplikdagi otlar hisoblanadi va koʻplikdagi fe’l bilan qoʻllaniladi.
▫️belongings ▫️clothes ▫️congratulations ▫️earnings ▫️goods ▫️manners ▫️particulars ▫️riches ▫️▫️surroundings ▫️savings ▫️thanks ▫️proceeds ▫️police ▫️cattle ▫️cast
🔸Most of the goods produced in this factory are exported.
🔸All their belongings have been destroyed.
🔸The police are investigating the case.
🔸My earnings aren’t high but at least they are regular.
✳️ Quyidagi otlar esa -s qoʻshimchasi bilan tugasa ham, birlikdagi otlar hisoblanadi va birlikdagi fe’llar bilan qoʻllanishi lozim.
▫️news ▫️economics ▫️linguistics ▫️mathemathics ▫️phonetics ▫️politics ▫️statistics ▫️physics ▫️gymnastics ▫️athletics ▫️measles ▫️mumps
🔸Mathemathics is not the most popular school subject.
🔸Athletics is good for you .
🔸No news is good news.
✳️ Quyidagi otlar esa bitta predmetni nazarda tutganda birlikdagi fe’l bilan, koʻp predmetlarni nazarda tutganda koʻplikdagi fe’l bilan shaklan oʻzgamasdan qoʻllaniladi.
▫️means ▫️species ▫️series ▫️crossroads ▫️headquarters ▫️works (zavod)
🔸This crossroads is dangerous.
🔸These crossroads are dangerous.
🔸The bicycle is an excellent means of transport.
🔸Our company’s headquarters is in London.
🔸There are thousands of species of bird on earth.
✳️ people soʻzi odamlar ma’nosida -s qoʻshmasdan ham koʻplikdagi ot hisoblanadi.
🔸Many people don’t like flying.
⚠️ people soʻzi xalq,millat ma’nosida ham koʻplikda, ham birlikda qoʻllanishi mumkin. Koʻplikda -s qoʻshimchasi qoʻshiladi.
🔸The peoples of the Arab World have a common language.
✳️ Ingliz tilida insonlar guruhini bildiruvchi jamlovchi otlar ham mavjud boʻlib, ular gapdagi mazmuniga qarab, yo birlikdagi yo koʻplikdagi fe’llar bilan qoʻllanadi. Bu soʻzlar quyidagilar:
▫️family ▫️public ▫️committee ▫️company ▫️government ▫️audience ▫️crowd ▫️staff ▫️team
✳️Bunday vaziyatda bu otlar yagona birlik sifatida tushinilsa – birlikdagi fe’l, odamlar guruhi sifatida olib koʻrilsa – koʻplikdagi fe’l qoʻllangani ma’qul.
🔸The committee has canceled its decision .
🔸The committee usually raise their hands to vote.
⚠️ Sport komandalari bilan koʻplikdagi fe’l qoʻllanilgani ma’qul.
🔸England are playing against Scotland today.
✳️ Uzunlik, masofa, og’irlik va miqdorni bildiruvchi son bilan berilgan koʻplikdagi otli birikmalar birlikdagi fe’l bilan qoʻllanishi lozim.
🔸Three thousand dollars was stolen from the bank.
🔸Six miles is a long way to walk.
🔸About three meters separates the runners in first and second places.
✳️ son+ot birikmasi aniqlovchi vazifasini bajargan hollarda son va ot orasiga chiziqcha qoʻyiladi va ot birlikda yozilishi lozim.
🔸A ten-year-old schoolboy was kidnapped by the terrorists.
🔸It is a twenty-storey building.
🔸John went on a six-week holiday.